Gaz bilimleri - kömürturşy gazy
Soda näme üçin açylanda çişýär? Näme üçin ösümlikler gün şöhlesinde “iýip” bilýärler? Parnik täsiri has çynlakaýlaşýar we bütin dünýä uglerod zyňyndylaryna gözegçilik edýär. Kömürturşy gazy hakykatdanam zyýanly täsirleri barmy?
Kömürturşy gazy howadan has dykyz, suwda eräp bilýär we otag temperaturasynda reňksiz, yssyz gazdyr. Iki taraplaýyn tebigaty bar: fotosintezdäki ösümlikler üçin “iýmit”, emma global ýylylygyň aňyrsynda “günäkär” bolup, teplisanyň täsirine goşant goşýar. Şeýle-de bolsa, belli bir ugurda möhüm rol oýnaýar.
Fireangyn söndüriş pudagynda ýangyny söndürmek boýunça hünärmen! Kömürturşy gazy ýangyn söndüriji kislorody çalt izolirläp, elektrik we ýag ýangynlaryny öçürip, howply ýagdaýy howpsuz pursatlara öwrüp biler.
Azyk senagatynda bu “jadyly köpürjik öndüriji”! Kola we Sprite köpürjikleri CO2-e bar, gury buz (gaty kömürturşy gazy) sowadyjylyk üçin ulanylýar, täze önümleri uzak aralyga daşamakda hapalanmaz.
Himiýa önümçiliginde möhüm çig mal! Gazlandyrylan kül we karbamid öndürmäge gatnaşýar, hatda “galyndylary hazyna öwürmäge” kömek edýär - metanol sintez etmek üçin wodorod bilen täsir edip, ýaşyl energiýany goldaýar.
Ýöne seresap bol! Konsentrasiýasy bolanda kömürturşy gazy howada 5% -den ýokary bolsa, adamlar baş aýlanmagy we dem gysmagy başdan geçirip bilerler; 10% -den gowrak bolsa, huşsuzlyga we demikmä sebäp bolup biler. Kömürturşy gazy ösümlik fotosintezi üçin çig mal hökmünde durmuşy ýuwaşlyk bilen goldaýan bolsa-da, global klimat krizisine-de esasy goşant goşýar. Adamzat goşa tebigaty bilen ýüzbe-ýüz bolup, Eartheriň “dem alyş deňagramlylygyny” saklamak üçin zyňyndylara gözegçilik etmeli.
